KARANLIĞI AYDINLATAN IŞIK

Birkaç gün önce The New York Times’ta Apple’ın üretim süreçleri ve maliyetlerine yönelik Charles Duhhigg ve Keith Bradsher imzalı çok güzel bir derleme yayımlandı. O yazının akılma getirdiklerini kendi notlarımla harmanlayarak birkaç bilgi paylaşarak günümüzün teknoloji üretim ve tüketim dengesine dair birkaç bilgi paylaşmak istedim. Altın çağını yaşadığı 2011 yılında Apple’ın geliri 108 milyar dolar oldu. Bunun büyük bir bölümünü hemen herkesin bir şekilde ilgisini çekmeyi başaran iki popüler ürünü; tablet bilgisayarı iPad ve cep telefonu iPhone’a borçlu. Bilgisayar satışları ise tüm zamanların en yüksek düzeyinde. Firma sadece geçen sene 70 milyon iPhone, 30 milyon iPad sattı. Diğer ürün satışları 70 milyona yaklaşıyor.

Zaferin Meyveleri

iPhone ve iPad’in fenomen yükselişi Apple’ın çalışan başına 400 bin dolar kâr etmesiyle sonuçlandı. Bu Google için bile rüya bir oran. Kurucu Başkan Steve Jobs’un vefatından bir süre önce yerini alan Tim Cook’un elindeki Apple hisselerinin değeri 427 milyon dolara, maaşıysa 1.4 milyon dolara çıktı.

Cook’un bu dudak uçuklatan öyküsünde aslında pek de konuşulmayan kurumsal bir sır gizli. Kendisi aynı zamanda yıllar önce Apple’ın üretimini ABD’den Çin’e kaydırma planının mimarı. Yani kazandırdığı paranın haddi hesabı yok.

Yüzde 40 Kâr Marjı

İki hafta önce Apple Çin’de iPhone4S’i satışa sunma kararı aldı. Ancak halkın mağazalara akını yüzünden (güvenlik nedeniyle) satış ertelendi. Konuya yabancı biri bu satırları okuduğunda sudan ucuz bir üründen bahsettiğimizi sanabilir. Olmadığını hatırlatmak tarihe karşı borcumuz.

Apple iPhone ABD’de kontratlı olarak modeline göre 200 ile 400 dolar arasında satılıyor. Kontratsız almak isterseniz en az 600 doları gözden çıkaracaksınız. Çin için hiç de azımsanacak bir bedel sayılmaz, değil mi? Üstelik kâr marjı da birçok teknoloji markasının dudaklarını uçuklatacak cinsten. Sektör analizlerine göre 600 dolarlık iPhone’un maliyeti modeline göre 188 ile 245 dolar arası değişiyor. Yüzde 40’lık bu kâr marjına satın alındıktan sonra içine yüklenen her şarkı, uygulama, oyun ve içerikten alınan yüzdelik paylar da eklenince Apple’ın geçen yılki 25.9 milyar dolarlık NET kârı daha iyi anlaşılıyor.

Merhum Steve Jobs kendi kurduğu Apple’dan kovulup 1995’te NeXT’i kurduğunda ABD’de kurduğu fabrikasıyla övünüyordu. Yüksek teknoloji ve robotlar sayesinde 10 bin dolara satılan NeXT bilgisayarlarındaki işçi maliyeti yüzde 5’e ulaşmıyordu.

Bilgisayar fiyatları 10 binden birkaç yüz dolara düşünce işler elbette değişti. Bugün ABD’de vergiler hariç 650 dolara satılan 16GB kapasiteli en ucuz iPhone4S’in 188 dolarlık toplam maliyeti içindeki işçi maliyeti 8 dolar! Yani yüzde 1,2. Nereden nereye, değil mi?

Apple iPhone’u Çin’deki o garibanlar yerine Amerikalı kardeşlerine ürettirseydi telefon başına maliyeti 65 dolar yükselecekti.

Modern Köleler

Belleği Kore ve Japonya’dan, ekranı Kore ve Tayvan’dan, çipleri Avrupa’dan, metal aksamı Afrika ve Asya’dan, yarı-iletkenleri Almanya ve Tayvan’dan toplanan iPhone, son olarak Çin’de birleştiriliyor. iPhone almak için mağazalara saldıran Çinlilerin meşhur Foxconn fabrikasında. Geçen sene HP için (Ulaştırma Bakanı’nın gözüne girme adına) Çorlu’da da bir fabrika açan Foxconn’a ev sahipliği yapan Shenzhen, 30 yıl önce Çin’in küçücük köylerinden biriydi. Bugün nüfusu 13 milyon. Dünyanın en büyük üretim tesisi.

Çinli işçiler ayda 350 Tl maaş ile dünyanın en çok tutulan teknolojisini üretiliyorlar.

Shenzhen’de sadece Foxconn’da, sadece Apple için 230 bin kişi çalışıyor (toplam çalışan sayısı 500 bine yakın). Haftada altı gün, her gün en az 12 saat ve saati sadece 1.2 liraya başka bir deyişle ayda en fazla 345 lira kazanan bu ‘teknoloji çağı köleleri’ iş bitince evine de gidemiyor. Çünkü çoğunun evi yok. Olanlarıysa getir-götürle uğraşmak istemiyorlar. 15 yataklı ranzalarda, demir parmaklıklı camlarda yatıp vardiya saatini bekliyorlar. Parmaklığın sebebi intihar eden işçiler. Dert işçi kaybı da değil, ortaya çıkınca zor durumda kalan Apple’ın halkla ilişkiler departmanı. İntiharı önlemek için camlara parmaklık gerdiler. Nasıl ama?

Bu elektronik marabaların dünyanın elektronik cihazlarının yüzde 40’ını üreten Foxconn’a ek maliyeti ise günde 3 ton domuz ve 13 ton pirinç. Tek müşteri Apple da değil HP, Dell, Motorola, Nintendo, Nokia, Sony ve Samsung gibi birçok müşterileri var.

Hepsi bir yana; iPhone5 ne zaman çıkıyor acaba? Peki kaça?

Uçan Arabalar Yakında Türkiye’de Üretilebilecek

Türkiye’de hayallerin sınırını zorlayan bir ilk gerçekleşiyor. Türkiye’de hayallerin sınırını bile zorlayan bir ilk gerçekleşiyor. Planet Green Şirketi, “Uçan Araba” projesinin seri üretiminin Türkiye’de yapılması kararı aldı. Planet Green Şirketi sahiplerinden Hüseyin Kızanlıklı ile Amerika’daki ortağı Kaya Boztepe, “Uçan Araba” projesinin seri üretimini Türkiye’ye getiriyor. Amerikan Terrafugia şirketi ile seri üretim konusunda uzun bir uğraştan sonra gerekli anlaşmaların imzalandığını belirten Boztepe, “Yüzyılın projesi Türkiye’de gerçekleşecek” dedi.

Amerikan Terrafugia şirketi tarafından geliştirilen transition adlı uçan araba, karada ve havada gidebiliyor. Satış fiyatı yaklaşık 200 bin dolar olacak uçan araba havalanabilmesi için 50 metrelik bir yol, park edebilmesi için ise 4-5 metrelik bir alanın yeterli olduğu ifade edildi.

Karada saatte 200 kilometre hız yapan aracın, havada 220 kilometreye ulaştığını belirten uzmanlar, bir düğme ile kanatlarını açarak uçak moduna geçen aracın tek motorla çalıştığını açıkladılar.

Normal benzinle bir araba gibi kullanılabilen, yolcu ve kargo taşıması dışında ilk yardım ve acil kurye gibi konularda yepyeni bir çığır açması düşünülen uçan arabanın son derece az yakıt kullandığı, hangar ve yüksek bakım masrafları ile havaalanına iniş sonrası ulaşım gibi problemlerini de tamamen ortadan kaldırdığı belirtildi.

Kanatları açılarak çok kısa mesafelerde inis, kalkış yapabilen ve küçük bir araba ağırlığında olan uçan araba’nın üretiminin de Türkiye’de yapılmasının planlandığı, konuyla ilgili ilk çalışmaların Haziran ayı içerisinde tamamlanacağı bildirildi.

Uçak hakkında teknik bilgi de veren Boztepe, önden çekişli normal 4 silindirli 2000 cc. motorlu bir araba gibi kullanımı son derece kolay olan aracın normal bir uçak olmanın ötesinde, son derece kısa mesafelerde iniş ve kalkış yapabilmesinin artı özellikleri arasında yer aldığını ifade etti. Boztepe şöyle devam etti:

Uzun mesafeleri 200 km’ye yakın bir süratle kat edebiliyor ve en önemlisi, havaalanları dışında araziye iniş ve kalkış yapabiliyor. Hangarlarda yüksek masraflarla bekletilmek yerine indiğiniz yerden araba olarak gideceğiniz yere karadan hareket edebiliyorsunuz. Hava’nın yoğun sis, yağmur gibi elverişsiz olduğu durumlarda beklemenize gerek yok, karadan gidebiliyorsunuz. Havaalanına indiğinizde araba veya taksi beklemenize gerek yok, bir düğmeyle 30 saniyede açılan ve kapanan kanatları hareket ettirip gideceğiniz yere devam ediyorsunuz.

(ANKA, 2010)

Bilimadamları genetik ve agresiflik arasındaki bağlantıyı bulmaya çalışırken.